Mirza Gulâm Ahmed’in Cihad Anlayışı: Tarihî ve Sosyo-Politik Bağlamda Şiddetsizlik
Özet Görüntüleme: 76
/ 
PDF İndirme: 26
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17723601Anahtar Kelimeler:
İslâm Mezhepleri Tarihi, Gulâm Ahmed Kadiyânî, Kadiyânîlik, Cihad, ŞiddetsizlikÖzet
Bu çalışma, Mirza Gulâm Ahmed Kadiyânî’nin Müslümanlar için silahlı cihadın hükmünü geçersiz sayma anlayışını tarihî ve sosyo-politik bağlamda ele alarak, onun şiddetsizlik merkezli dinî ve toplumsal düşüncesini bütüncül biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. İslâm’da temel bir amelî konu olan cihad, Kadıyânîlik hareketinin kurucusu Mirza Gulâm Ahmed tarafından yeniden yorumlanmış; Gulâm Ahmed, kendi döneminde kılıçla yapılan cihadın artık geçerli olmadığını, mücadelenin kalem, dua ve tebliğ yoluyla sürdürülmesi gerektiğini savunmuştur. Araştırmanın temel sorusu, Gulâm Ahmed’in Müslümanlar için silahlı cihadın hükmünü neden kaldırmayı tercih ettiğidir. 19. yüzyılda İngiliz sömürge yönetimi altında yaşayan Müslümanlar ciddi siyasî ve toplumsal baskılarla karşı karşıya kalmışlardır.İngilizlere karşı yürütülen silahlı direnişlerin başarısızlığı, Müslümanlar arasında bu tür mücadelelerin artık sonuç vermeyeceği kanaatini yaygınlaştırmıştır. Gulâm Ahmed’in şiddet karşıtı cihad anlayışı da bu tarihî şartların etkisiyle şekillenmiştir. Onun İngiliz yönetimine karşı isyanı reddeden tutumu bazı çevreler tarafından İngiliz çıkarlarıyla örtüştüğü gerekçesiyle eleştirilmiş ve hatta İngilizler tarafından dolaylı olarak desteklendiği ileri sürülmüştür. Sonuç olarak Gulâm Ahmed’in cihad anlayışı Müslümanların sömürge yönetimleri karşısındaki tutumlarını yeniden yorumlamada ve şiddet karşıtı bir dinî söylemin oluşumunda önemli bir rol oynamıştır.
Referanslar
Abbott, F. (1968). Islam and Pakistan. Cornell University Press.
Ahmad, M. B. M. (2007). Ahmadiyyat or the True Islam(Urduca’dan İngilizce’ye çev. M. Z. Khan). Islam International Publications Ltd.
Ali el-Kârî, N. A. b. S. M. el-Kârî. (1422/2001). Mirkātü’l-mefātīḥ şerḥ Mişkātü’l-meṣābīḥ (Ed. C. Aytânî, 12 cilt). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
Azîz, A. (1989). Târîḫ-i tefekkur-i İslâmî der Hind(Urduca’dan Farsça’ya çev. N. L.-M. C. Yâhakkî). İntişârât-ı Keyhân.
Behiy, M. (1999). Endîşe-i novîn-i eslâmî der rûyâruyî bâ est‘emâr-i gharb(Arapça’dan Farsça’ya çev. S. H. Seyyidî). İntişârât-i Âstân-i Kuds-i Razavî.
Buharî, M. b. İ. (1423/2002). Saḥîḥu’l-Buḫârî (Ed. Komisyon). Dâru İbn Kesîr.
Butî, M. S. R. (1997). el-Cihâd fi’l-İslâm: Keyfe nefhemehû ve keyfe numârisehû. Dâru’l-Fikr.
Cessâs, E. B. A. b. A. er-Râzî. (1415/1994). Aḥkâmü’l-Ḳur’an (Ed. A. M. A. Şâhîn, 3 cilt). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
Churchill, E. (1975). Printed literature of the Punjabi Muslims, 1860–1900. (Ed. W. E. Gustafson & K. W. Jones), [Book title if available]. Manohar Book Service, ss. 253–336.
Dihlevî, A. (1322/1906). Fetâvâ-yı Azîzî (Ed. M. Halîlürrahman Burhânpûrî, 2 Cilt). Delhi: Matbaa-ı Müctebâî.
Doğan, Y. (2018). “Kâdiyânîlik ve Gulam Ahmed’in Dinî-Siyasî İddiaları”, Yüksek Lisans Tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas.
Fığlalı, E. R. (2020). Kâdiyânîlik (2. bs.). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
Gûrî, A. (1392/2014). Ḳādiyâniyye serseporode-yi istiʿmâr(Arapça’dan Farsça’ya çev. A. Eminîpûr). Tahran: İntişârât-ı Râh-i Nîkân.
Han, S. A. (1997). Esbâb-ı Beġāvet-i Hind (Ed. S. Kureyşî). Lahor: Sang-e-Meel Publications.
Hardy, P. (1972). The Muslims of British India. London: Cambridge University Press.
Hindî, S. A. b. S. A. (2003). “Es̱erü'l-istişrāḳ ‘alā’l-menheci'l-‘aḳdî'l-İslâmî bil-Hind (1850 M – 1950 M): Dirāse naḳdiyye”, Doktora tezi, Câmi‘atü'l-İmâm Muḥammed b. Su‘ûd el-İslâmiyye, Külliyyetü'd-Da‘ve ve’l-İ‘lâm, Medine.
Hunter, W. W. (1871). The Indian Musalmans (3. bs.). London: Trübner and Company.
İbn Âşûr, M. et-T. b. M. (1404/1984). et-Taḥrîr ve’t-tenvîr (30 Cilt). Tunus: Dâru’t-Tunûsiyye.
İbn Manzûr, C. M. b. M. b. A. (1414/1993). Lisânü’l-ʿArab (Ed. A. F. eş-Şidyâk, 15 Cilt). Beyrut: Dâru Sâdır.
Kadiyânî, M. G. A. (1898). el-Berīyah ma‘ āyāt-i Rabbi’l-Berīyah. Kadiyân: İntişārāt-i Ẓiyā’ al-Islām.
Kadiyânî, M. G. A. (2014). Devlet-i İnkilizî ve Cihâd(Çev. Komisyon). İslamabad: Islam International Publications Ltd.
Kadiyânî, M. G. A. (2008). Rūḥānī Ḥazā’in (Governement angīzī āwar-i Jihād – 17. Cilt) (23 Cilt). Rabwah, Pakistan: Nazarat Ishaat Rabwah.
Kadiyânî, M. G. A. (2008). Rūḥānī Ḥazā’in (Ḥaḳîḳatü’l-Vaḥy – 14. Cilt). Rabwah, Pakistan: Nazarat Ishaat Rabwah.
Kadiyânî, M. G. A. (2008). Rūḥānī Ḥazā’in (İ‘câzü’l-Mesîḥ – 18. Cilt). Rabwah, Pakistan: Nazarat Ishaat Rabwah.
Kadiyânî, M. G. A. (2021). Rūḥānī Ḥazā’in (Sitâre-i Ḳayṣariyye – 15. Cilt) (23 Cilt). (Ed. Komisyon). London: Islam International Publications Ltd.
Kadiyânî, M. G. A. (2008). Rūḥānī Ḥazā’in (Taryâḳu’l-ḳulûb – 15. Cilt) (23 Cilt). Rabwah, Pakistan: Nazarat Ishaat Rabwah.
Kadiyânî, M. G. A. (2008). Rūḥānī Ḥazā’in (Tezkire-i Şehâdeteyn – 20. Cilt) (23 Cilt). Rabwah, Pakistan: Nazarat Ishaat Rabwah.
Khan, M. A. (1959). The straggle of Titu-Mir: A re-examination. Journal of Asiatic Society of Pakistan, 4, ss. 113–133.
Kummî, M. M. (1415/1994). Kelimât sedîde fî mesâil cedide. Kum: Müessesetü’n-Neşri’l-İslâmî.
Küçüköner, H. R. (2019). “Kadiyâniliğin “İsim ve İçerik Bakımından Kendisini Konumlandırma Problemi”. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 11(2):669–683.
Küçüköner, H. R. (2018). “Mirza Gulam Ahmed ve Ahmedîlerin Mirza Gulam Ahmed Telakkisi”, Yüksek Lisans Tezi, Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Diyarbakır.
Masud, M. K. (1995). “Fetâvâ-yı Azîzî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nde. Cilt:12, ss. 439–440. İstanbul.
Meşkûr, M. C. (1372/1993). Ferheng-i Feraq-i İslâmî. Meşhed: Âstân-i Kuds-i Razavî.
Mutahharî, M. (1395/2016). Majmue-ye Âsâr: Fıkh ve Ḥuḳuḳ (34 Cilt). Tahran: Sadra.
Necâr, Â. (1424/2003). Fî Meẕâhibi’l-İslâmiyîn: el-Bâbiyye - el-Bahâiyye - el-Ḳādiyâniyye. Kahire: Mektebetü’t-Tefsîri’d-Dînî.
Necefî, M. H. (1432/2011). Cevâhirü’l-kelâm fî şerḥi şerâi’ü’l-İslâm (Ed. H. ed-Dibbâğ, 44 Cilt, 2. bs.). Kum: Müessesetü’n-Neşri’l-İslâmî.
Nedvî, E.-H. A. (1387/1967). el-Ḳādiyânî ve’l-Ḳādiyâniyye (3. bs.). Cidde: Dâru’s-Suûdiyye li’n-Neşr.
Osborne, E. W. (2020). “The Ulcer of the Mughal Empire: Mughals and Marathas, 1680–1707”. Small Wars & Insurgencies, 31(5):988–1009.
Özel, A. (1991). İslam hukukunda ülke kavramı: Dârulislâm Darulharb.İstanbul: İklim Yayınları.
Peters, R. (1365/1987). İslâm ve İsti‘mâr(İngilizce’den Farsça’ya çev. M. Harkânî). Meşhed: İntişârât-ı Sâzman-i Kudüs-i Rızâvî.
Râgıb el-İsfahânî, E.-K. H. b. M. (1430/2009). Müfredâtü elfâẓi’l-Ḳurʾân (Ed. S. A. Dâvûdî, 4. bs.). Dımaşk: Dâru’l-Kalem-Beyrut: Dâru’ş-Şâmiyye.
Sâmerâî, A. S. (1981). el-Ḳādiyâniyye ve’l-isti‘mâr el-İnklîzî. Beyrut: el-Merkezü’l-‘Arabî li’t-Tıbâ‘a ve’n-Neşr.
Sebzevârî, S. A. (1430/2009). Müheẕẕebü’l-ahkâm fî beyâni’l-ḥalâl ve’l-ḥarâm (30 cilt). Kum: Dârü’t-Tefsîr.
Selemî, Y. b. Y. M. Ş. (1428/2007). ‘Iḳdü’d-dürer fî aḫbâri’l-muntaẓar (Ed. A. M. el-Halevi, 3. basım). Kum: Mesâcid-i Makâdis Cemkerân.
Serahsî, M. b. A. (1390/1971). Şerḥu’s-Siyeri’l-kebîr (Ed. S. el-Müneccid, 5 cilt). Kahire: eş-Şeriketü’ş-Şarkıyye li’l-İʿlânât.
Singh, P. (2012). Globalisation and Punjabi İdentity: Resistance, Relocation and Reinvention (Yet Again!). Oxford: Oxford Brookes University.
Şehrûdî, M. H. (1387/2008). Ferheng-i Fıkh-i Mutâbık Meẕheb-i Ehl-i Beyt (Ed. Komisyon, 5 cilt). Kum: Müessesetü Dâireti’l-Maârif.
‘Ûde, H. b. M. (1421/2000). el-Ahmediyye: ʿAḳāʾid ve eẖdâs. Birmingham, İngiltere: Müessesetü’t-Takvâ el-Âlemiyye.
Vecdânî, G. (2009). “Târîh-i Ḳādiyâniyye der Şibh-i Kâre-i Hind ez Peydâyiş tâ Asr-i Hâzır”, Yüksek Lisans Tezi, Câmi‘atü’l-Mustafâ el-Âlemiyye, Kum.
Watt, W. M. (2001). Peygamber ve devlet adamı Hz. Muhammed(Çev. Ü. Çağlar). İstanbul: Yöneliş Yayınları.
Yenilmez, F. (2018). “Kadıyanilerde Vahiy Algısı”. Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
Zahîr, İ. İ. (1983). el-Ḳādiyâniyye: Dirâsât ve taḥlil. Lahor: İdâretü Tercümânü’s-Sünne.
Zaman, Ş. (2023). “Kadiyaniliğin Teşekkül Süreci”. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Zarî‘î, S. (2019). “Taḥavvul ve Teṭavvur-i Mefhûm-i Cihâd der Andîşe-i Siyasî-i İslâm-i Mu‘âsır.” Yüksek Lisans Tezi, Şehid Beheşti Üniversitesi, Tahran.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Atlas Journal
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
