Ali Şeriati’nin Toplumsal Değişim Tasavvuru: Kavramlar Üzerinden Bir Çözümleme

The Relatıonshıp Between Religion and Socıal Change In The Thought Unıverse Of Alı Sharıatı

Özet

İranlı düşünür ve sosyolog Ali Şeriati, modern dönemde İslam düşüncesine yönelik çalışmalarıyla hem İran’da hem de İslam dünyasında derin etkiler bırakmıştır. Geleneksel ulemanın yüzyıllar boyunca sabitleştirdiği kavramları yeniden yorumlama gerekliliğini vurgulayan Şeriati, özellikle din, tevhid, içtihat, intizar, sosyal adalet ve hicret kavramları üzerinden toplumsal değişimle din arasındaki ilişkiyi ele alır. Şeriati’ye göre İslam, yalnızca bireysel ibadetlerden ibaret değildir, bireyi ve toplumu değiştirmeyi amaçlayan dinamik bir sistemdir. Bu bağlamda, Hz. Muhammed ve Hz. Ali’nin temsil ettiği devrimci din anlayışını öne çıkarır, statik ve geleneksel yorumlara karşı eleştirel bir duruş sergiler. İçtihat, onun düşüncesinde yalnızca fıkhî bir yöntem değil, özgür düşüncenin ve toplumsal sorumluluğun bir ifadesidir. İntizar ise pasif bir bekleyiş değil, adaletin tesisi için aktif mücadele anlamına gelir. Sosyal adalet, İslam’ın toplumsal mesajının özüdür; zengin-fakir, güçlü-zayıf arasındaki eşitsizlikleri gidermeyi hedefler. Hicret ise mekânsal bir göçten öte, zihinsel ve toplumsal bir dönüşüm sürecidir. Bu makale, Ali Şeriati’nin mezkûr kavramlara yüklediği anlamlar üzerinden toplumsal değişim düşüncesini anlamaya çalışmakta, onun İslam’ın dönüştürücü gücüne dair özgün yorumlarını kavramsal bir zeminde tartışmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda tümevarım yöntemi, metin çözümlemesi (içerik analizi) ve dolaylı gözlem (geçmiş olayların yorumlanması) teknikleri kullanılacaktır.