Quick Access


Bu Dergi DOI ve Crosscheck üyesidir


ШЕШЕНДІК - ТҮРКІ ӘЛЕМІНЕ ТӘН ҚҰНДЫЛЫҚ КӨЗІ
(SUCCESSFULLY - VALUABLE SOURCES TO THE TURKISH WORLD )

Author : A.S. KIDIRŞAYEV  & D. K. TÖLEGENOVA  
Type :
Printing Year : 2016
Number : 2
Page : 1-8
    


Summary

Бүгінде қазақ халқының ұлттық шешендік өнерінің тарихы Түркі қағанаты, қараханидтер, қыпшақтар мемлекеттері дәуірінен бастау алары, VI-IX ғ.ғ. түркі тілдес халықтарға ортақ саналатын Орхон-Енисей жазба ескерткіштеріндегі Күлтегін, Білге қаған, Тоныкөк сияқты қашалып жазылған жыраулардан бері таратылары мәлім. Бұл орайда Ж.Баласағұнидің «Құтадғу білік», М.Қашқаридің «Диуани лұғат-ат түрік», Қожа Ахмет Иассауидің «Диуани хикмет», А.Игүнекидің «Ғибатул Хама» сынды көптеген еңбектерінің өркениет әлеміндегі орны ерекше. Сондай-ақ, туындыгері беймәлім «Кодекс Куманикс» (XIII-XV ғ.ғ.), «Оғызнаме» жырлары, кейінгі кезеңде жазылған қазақтың тарихшылары Хайдар Дулати («Тарихи Рашиди»), Қадырғали Жалайри («Жамиғ-ат-Тауарих»), Захариден Бабырдың («Бабырнаме») еңбектері тарихи әдеби-көркем шежірелер ретінде жазылғаны ақиқат. Бұған жалғас бес ғасырға (XV-XIX ғ.ғ.) созылған қазақтың көркем әдебиетіндегі шешен-билерді (Майқы, Кетбұға, Асан қайғы, Жиренше, Төле, Қазыбек, Әйтеке, Сырым) түгел түптеп білу, мұраларына үңілу, керегінше пайдалану да жас шешенге қажетті қағида. Шешендік өнердің туып, қалыптасуы қоғамның пайда болуымен байланыстылығы туралы пікірді қазақ шешендік өнерінің даму тарихы да дәлелдейді [1,60]. Тарихи аңыз-әңгімелерге, кейбір жазба деректерге қарағанда қазақтың шешендік өнері алғашқы хандықтарды құрысқан Майқы би, Аяз билермен (XII-XIII ғ.ғ.), Асан қайғы, Жиренше шешендермен (XIV-XVI ғ.ғ.) тығыз байланысты. Ал, хандықтың нығайған кезінде, яғни Төле би, Қаз дауысты Қазыбек, Сырым батыр өмір сүрген замандарда (XVII-XVIII ғ.ғ.) шешендік өнер өзінің даму дәуіріне жеткен. Демек, қазақ халқының зор мақтаныш боларлық мәдени бай мұраларының мол саласы - әдебиет мұрасы.



Keywords
Құнды көздер, түрік әлемі

Abstract

Today the history of the Kazakh folk oriental art begins with the Turkic Khanate, Karakhanids, the Kipchak era, VI-IX centuries. It is known that the Orkhon-Yenisei inscriptions, which are common to the Turkic-speaking peoples, are being distributed since ancient times like Kultegin, Bilge Kagan and Tonikak. In this context, many works of Balasaguni's "Kutadgu Bilik", M. Kashkari's "Diuani lagat-horiz Turk", Khodja Ahmet Yassaui's "Diwani Hikmet", A. Igenin's "Gibatul Hama" are of particular importance in the civilization world. Also known as "Kodeksi Kumaniks" (XIII-XV centuries), "Oguzayma", Kazakh historians Haydar Dulati ("Historical Rashidi"), Kadyrgali Zhalayri ("Jamiyat-at-Tauharih"), , Zakhari's works of Babur ("Babyrname") are written as historical literary and artistic heritages. It is possible to fully understand the genres of Chechen dance (Mai, Ketbuz, Asan Kayu, Zhirenshe, Tole, Kazybek, Aiteke, Syrym) in the Kazakh fiction of the last five centuries (XV-XIX centuries), to look into their heritage, Necessary principle. The view that the birth and formation of speech art is related to the emergence of the society proves the history of Kazakh ornamental art [1,60]. According to some historical facts, Kazakh oriental art is closely linked with the Maik dance, Santa Claus (XII-XIII centuries), Asan Kayu, Zhirenshei Chechens (XIV-XVI centuries), which formed the first Khanates. And during the strengthening of the Khanate, ie Tole bi, Kaz Vyaz, Sirim batyr (XVII-XVIII centuries), the oratorical art reached its era of development. Hence, the rich heritage of the Kazakh people, which is a source of great cultural heritage, is a heritage of literature.



Keywords
Valuable Sources, Turkısh World

Advanced Search


Announcements

    20 MAYIS 2021 de yayınlanacak olan sayımız için makale yükleyebilirsiniz


Address :Sağlık 1 Sokak, Kader Apt. No45/10, Çankaya/ANKARA
Telephone :+905531627010 Fax :
Email :atlasjournaleditor@gmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri